treść strony

Dialog o przyszłości edukacji i współpracy międzynarodowej

Erasmus+ otwiera granice, ale wciąż są przeszkody, które warto byłoby usunąć. Podczas gdańskiego „Dialogu” beneficjenci programu wskazali, co jeszcze warto w nim zmienić.

– Dialog zaczyna się nie tam, gdzie wszyscy się zgadzają, ale tam, gdzie pojawiają się różnice – powiedział Robert Bartold, przewodniczący Rady Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji (FRSE), otwierając 23 października 2026 r. na Uniwersytecie Gdańskim konferencję „Dialog o Przyszłości Edukacji i Współpracy Międzynarodowej”. Spotkanie zorganizowane przez FRSE i gdańską uczelnię stanowiło kontynuację debaty rozpoczętej w Poznaniu w 2025 r. Jego celem było wypracowanie rekomendacji dla Erasmusa+ i Europejskiego Korpusu Solidarności na lata 2028–2034.

Mirosław Marczewski, dyrektor generalny FRSE, podkreślał, że przyszłość programu zależy nie tylko od jego budżetu, lecz przede wszystkim od odpowiedzi na pytanie, jakiej edukacji potrzebuje Europa. Jego zdaniem kompetencje zdobyte podczas mobilności powinny przydawać się po powrocie, a wypracowane rozwiązania służyć kolejnym instytucjom.

W liście odczytanym podczas otwarcia ministra edukacji Barbara Nowacka podkreśliła znaczenie współpracy międzynarodowej dla rozwoju kompetencji językowych, cyfrowych i obywatelskich, nawiązując do reformy „Kompas Jutra”. Z kolei Katarzyna Aleksy, dyrektorka Biura Programów Szkolnictwa Wyższego FRSE, omówiła prace nad Erasmusem+ na lata 2028-2034. Jak zauważyła, dzień przed konferencją Parlament Europejski opowiedział się za budżetem w wysokości 47,4 mld euro (wobec 40,8 mld euro proponowanych wcześniej przez Komisję Europejską). Projekt KE przewiduje też połączenie Erasmusa+ i Europejskiego Korpusu Solidarności pod nazwą Erasmus+. Ostateczne decyzje wymagają dalszych negocjacji.

Oceniać myślenie, nie tylko wynik

Jakiej edukacji potrzebuje Europa w dobie sztucznej inteligencji? To pytanie wybrzmiało podczas sesji plenarnej poświęconej AI. Uczestnicy dyskutowali, jak korzystać z nowych technologii bez rezygnacji z samodzielnego myślenia i relacji międzyludzkich.

Zgodzono się, że AI ułatwia przygotowywanie materiałów, analizę danych i pracę organizacji, ale wymaga krytycznego podejścia. Paneliści rekomendowali szkolenia dla nauczycieli, dbałość o bezpieczeństwo cyfrowe i zmianę sposobu oceniania: uczeń czy student powinien umieć wyjaśnić tok rozumowania, nie tylko przedstawić gotowy rezultat. Technologia ma wspierać człowieka, nie myśleć za niego – to on odpowiada za weryfikację treści i ostateczny efekt pracy.

Od diagnozy do zmiany

Obok wyzwań związanych z AI uczestnicy sześciu sesji warsztatowych omawiali sposoby rozwiązania znanych od lat problemów, podkreślając przy tym znaczenie programu Erasmus+ dla rozwoju polskiej edukacji. Doceniali jego dotychczasowy dorobek, wskazując jednocześnie rozwiązania, które warto udoskonalić w kolejnej perspektywie finansowej.

W dyskusji o mobilności edukacyjnej zwracano uwagę na rosnącą skalę programu, jego wkład w poprawę wizerunku kształcenia zawodowego i rozwój nowych form wyjazdów. Przedstawicieli różnych sektorów połączyły jednak problemy z kosztami, formalnościami i dostępem do mobilności. Uczelnie postulowały wyższe dofinansowanie, szkoły – przejrzystą rekrutację i wyrównywanie szans uczniów. W kształceniu zawodowym wskazywano na bezpieczeństwo praktyk i bariery językowe nauczycieli, a w projektach młodzieżowych – na kondycję psychiczną uczestników i potrzebę elastyczności.

Znaczenie partnerów wybrzmiało w sesji „Różnorodność jako siła partnerstw międzynarodowych”. Uczestnicy doceniali możliwość współpracy organizacji o różnej wielkości i doświadczeniu, szczególnie szansę rozwoju, jaką daje ona mniejszym podmiotom. Postulowali jednak prostsze umowy, jasne wytyczne, więcej okazji do współpracy w regionach i większe środki na wspólne projekty.

Erasmus+ rozwija też postawy obywatelskie. W sesji „Od uczestnika do lidera” zachęcano do korzystania z debat oksfordzkich, które uczą argumentacji, sprawdzania źródeł i szacunku dla odmiennych poglądów – szczególnie ważnych wobec dezinformacji. Przywoływano przykłady projektów, w których młodzież wspólnie z zagranicznymi partnerami przygotowywała debaty, rozwijając przy tym umiejętności językowe i społeczne.

Z kolei w rozmowie o Akredytacji Erasmus+ beneficjenci docenili uproszczony dostęp do finansowania, możliwość długofalowego planowania mobilności oraz pozytywny wpływ na wizerunek instytucji. Postulowali jednak stabilniejsze finansowanie i integrację systemów, by nie wpisywać wielokrotnie tych samych danych. Akredytacja ma służyć rozwojowi całej instytucji, a nie tylko umożliwiać kolejne wyjazdy – podkreślano.

A co trwałego zostaje po projektach? Dyskutowano o tym podczas sesji o priorytetach Erasmusa+. Uczestnicy docenili różnorodność projektów, pozwalającą dostosowywać działania do potrzeb odbiorców, oraz możliwość korzystania z dobrych praktyk innych beneficjentów. Jednocześnie krytykowali tworzenie materiałów głównie dla spełnienia wymogów formalnych i pytali o praktyczne przykłady wdrażania w projektach idei włączenia społecznego, cyfryzacji i ekologii. Postulowali też stworzenie mapy instytucji realizujących projekty, by łatwiej czerpać z ich doświadczeń.

Osobną dyskusję poświęcono potrzebom nowego pokolenia. Uczestnicy przekonywali, że zamiast przypisywać generacji Z kolejne cechy, warto pytać młodych ludzi o ich oczekiwania i włączać ich w planowanie projektów oraz podejmowanie decyzji. Podkreślali przy tym znaczenie bezpośredniego dialogu i budowania relacji międzypokoleniowych.

Rekomendacje z gdańskiej konferencji znalazły się w raporcie, a zgłoszone uwagi przekazano instytucjom odpowiedzialnym za politykę edukacyjną. Materiały mają pomóc przedstawicielom resortów edukacji, nauki i szkolnictwa wyższego oraz sportu i turystyki m.in. w pracach nad nową perspektywą finansową UE. Prawdziwą miarą sukcesu Erasmusa+ nie będzie wielkość dofinansowania czy liczba rozliczonych projektów, lecz to, ile dzięki nim uda się zmienić w polskiej edukacji.

Zobacz raport – Dialog Erasmusa 2026 [PDF]