Aktualności

Po omówieniu podstaw tworzenia Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edu-
kacji (nr 4/2025, s. 64–65) oraz zasad ich współpracy z lokalnymi instytucjami (nr 1/2026, s. 64–65) przechodzimy do zagadnienia zarządzania LOWE w praktyce. Przypomnijmy, że celem działających przy szkołach ośrodków jest wspieranie aktywizacji dorosłych, w tym seniorów, zwłaszcza z obszarów defaworyzowanych – zgodnie z ideą uczenia się przez całe życie. 
Skuteczne zarządzanie ośrodkiem edukacji dorosłych nie musi opierać się na dużych projektach ani skomplikowanych procedurach. Kluczem jest przemyślane planowanie, elastyczne finansowanie oraz umiejętne wykorzystanie zasobów, które szkoła już posiada. Praktyczne wskazówki dotyczące finansowania LOWE – podobnie jak wcześniej – ilustrujemy przykładem ośrodka LOWE w gminie Łodygowice, przy Zespole Szkolno-Przedszkolnym w Pietrzykowicach. Jest to jeden z najaktywniejszych ośrodków w regionie.
Model finansowania i zarządzania LOWE w Pietrzykowicach opiera się na małych grantach, współpracy ze stowarzyszeniem, ograniczeniu biurokracji oraz zaangażowaniu nauczycieli. Tworzy to stabilny i elastyczny system, który umożliwia całoroczne funkcjonowanie ośrodka i odpowiadanie na realne potrzeby mieszkańców – rozwiązanie możliwe do zastosowania w każdej gminie. 

FINANSOWANIE, KTÓRE DZIAŁA

• Zacznij od małych grantów

Przykład: Po zakończeniu pierwszego projektu LOWE prowadząca ośrodek szkoła w Pietrzykowicach została bez dużego finansowania. Stowarzyszeniu Przyjaciół i Absolwentów Szkoły udało się jednak pozyskać mały grant, dzięki któremu zorganizowano zajęcia muzyczne, kulinarne i rękodzielnicze. Rozliczenie ograniczyło się do przygotowania krótkiego sprawozdania i dokumentacji fotograficznej, a uczestnicy nie musieli składać deklaracji ani zdawać egzaminów, co korzystnie wpłynęło na frekwencję.

Jak wdrożyć:

1. szukaj lokalnych konkursów: gminnych, fundacyjnych, społecznych;
2. stawiaj na działania krótkie, sezonowe, łatwe do rozliczenia;
3. wybieraj tematy, które odpowiadają na bieżące potrzeby mieszkańców;
4. dokumentację ogranicz do minimum: wystarczą zdjęcia, lista obecności, opis działań.

• Współpracuj ze stowarzyszeniem

Przykład: W Pietrzykowicach Stowarzyszenie Przyjaciół i Absolwentów Szkoły aplikowało o środki, podpisywało umowy i rozliczało projekty. Szkoła udostępniała przestrzeń i kadrę, ale nie musiała zajmować się formalnościami. Dzięki temu LOWE działało nieprzerwanie, nawet poza projektami ministerialnymi.

Jak wdrożyć:

1. jeśli przy szkole nie funkcjonuje stowarzyszenie – załóż je;
2. ustal jasny podział ról: stowarzyszenie pozyskuje środki, szkoła realizuje działania;
3. korzystaj z elastyczności NGO: szybkie zakupy, zatrudnienie, organizacja wyjazdów;
4. traktuj stowarzyszenie jako stałego partnera LOWE.

•  Sprawdzaj warunki, buduj potencjał

Przykład: W jednym z projektów ministerialnych z góry założono limit 15 uczestników. Na zajęcia zgłosiło się 20 osób; pięciu chętnym trzeba było odmówić. W innym przypadku szkoła przystąpiła do projektu dopiero wtedy, gdy miała już sprawdzoną ofertę i kadrę, dzięki czemu działania były naturalnym rozwinięciem wcześniejszej pracy.

Jak wdrożyć:

1. jeśli to twoje początki z zarządzaniem LOWE, nie zaczynaj od dużych projektów – najpierw zbuduj strukturę i ofertę;
2. konsultuj założenia z mieszkańcami: organizuj ankiety, spotkania, próbne zajęcia;
3. planuj elastycznie – unikaj sztywnych limitów uczestników;
4. w projektach unijnych dbaj o realne wskaźniki i możliwości kadrowe.

• Angażuj nauczycieli – buduj LOWE na własnych zasobach

Przykład: W Pietrzykowicach zajęcia (kurs pozytywnego myślenia, szachy dla seniorów, zajęcia ruchowe) prowadzili zarówno emerytowani, jak i czynni nauczyciele. Dzięki temu oferta była bogata, a uczestnicy czuli się swobodnie w kontakcie z osobami, które znają i którym ufają.

Jak wdrożyć:

1. zapraszaj nauczycieli do prowadzenia zajęć zgodnych z ich pasjami;
2. korzystaj z godzin ponadwymiarowych – są tańsze i prostsze niż umowy zlecenia;
3. wspieraj emerytowanych pedagogów – mają czas, doświadczenie i motywację;
4. twórz atmosferę współpracy, nie formalnej „realizacji projektu”.

Lokalne Ośrodki Wiedzy i Edukacji (LOWE) są finansowane m.in. ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, a ich rozwój wspierają instytucje regionalne, Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, FRSE oraz Ministerstwo Edukacji Narodowej. Aktualne informacje na temat LOWE oraz konkursów znajdują się na stronie Funduszy Europejskich.

Tekst powstał na podstawie wywiadu z dr. Januszem Gancarczykiem, dyrektorem Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Pietrzykowicach. Materiał jest kontynuacją cyklu porad dotyczących organizacji LOWE. W kolejnym numerze magazynu omówimy ostatnią kwestię – komunikację i promocję działań LOWE.

Zainteresował Cię ten tekst?
Przejrzyj pełne wydanie Europy dla Aktywnych 2/2026: