Aktualności

Demokracja zaczyna się w grupie. Przejawia się w sposobie, w jaki dzieci i młodzież ze sobą rozmawiają, w tym, że potrafią odróżnić informację od dezinformacji, oraz w tym, jak wpływają na to, co dzieje się wokół nich. Edukacja obywatelska to nie tylko nowy program nauczania, lecz przede wszystkim codzienny dialog i świadome podejmowanie odpowiedzialności.

Praktyka szkolna pokazuje, że uczniowie dobrze znają instytucje i zasady demokracji oraz rozumieją znaczenie wyborów i praw człowieka. Wyzwaniem pozostaje jednak przełożenie tej wiedzy na działanie – krytyczne analizowanie informacji, rozpoznawanie manipulacji, szukanie porozumienia mimo rozbieżnych opinii  i współdecydowanie o sprawach wspólnoty. Edukacja obywatelska powinna więc wykraczać poza teorię i stawać się realnym doświadczeniem.
W odpowiedzi na te wyzwania Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji rozpoczyna realizację projektu „Edukacja Obywatelska dla Zmiany”, który zapewni systemowe wsparcie nauczycielom i instytucjom działającym w obszarze edukacji. Inicjatywa powstała w ramach Programu Rozwój Lokalny, finansowanego z Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2021–2028, we współpracy z European Wergeland Centre. 

Życie zamiast podręcznika
Założenia nowego projektu opierają się na podejściu Whole School Approach, w którym wartości demokratyczne są obecne w codziennym funkcjonowaniu placówki: w relacjach, komunikacji, współpracy z rodzicami i środowiskiem lokalnym. Uczniowie uczą się zatem demokracji, a nie „o demokracji”. 

W ciągu pięciu lat wsparciem systemowym ma zostać objętych 5000 interesariuszy – w tym nauczyciele szkół i przedszkoli, pedagodzy, psychologowie, dyrektorzy, przedstawiciele organizacji pozarządowych, instytucji kultury, rad młodzieżowych oraz administracji publicznej. Około 200 szkół i przedszkoli będzie rozwijać w praktyce kulturę dialogu i współodpowiedzialności. 

Co daje udział w projekcie
Projekt realizowany jest w modelu kaskadowym. Najpierw powstanie grupa 20 ekspertów oraz 160 regionalnych liderów zmian – po dziesięciu w każdym województwie. To oni będą mieli za zadanie prowadzić szkolenia, wspierać nauczycieli w regionach oraz tworzyć lokalne sieci współpracy między szkołami, organizacjami społecznymi i instytucjami publicznymi.

Osoby wyłonione w rekrutacji przejdą intensywne szkolenie merytoryczne i metodologiczne, po czym rozpoczną działania szkoleniowe i mentoringowe w swoich województwach. Etap ten obejmuje szkolenia dla nauczycieli i innych interesariuszy oraz wydarzenia sieciujące, sprzyjające wymianie doświadczeń i upowszechnianiu dobrych praktyk.

Uczestnicy projektu otrzymają dostęp do nowoczesnych materiałów dydaktycznych i metodycznych obejmujących m.in. edukację medialną, przeciwdziałanie dezinformacji, pracę z tematami trudnymi i kontrowersyjnymi, budowanie środowiska włączającego oraz wzmacnianie partycypacji uczniów. Istotnym elementem będą również wizyty studyjne i współpraca z partnerem z Norwegii, co pozwoli na adaptację sprawdzonych europejskich rozwiązań do polskiego kontekstu.

Projekt potrwa do końca 2030 roku. Poza szkoleniami i udostępnianiem materiałów edukacyjnych przewidziano też ewaluację oraz przygotowanie rekomendacji, które mają wspierać rozwój edukacji obywatelskiej w Polsce. To inwestycja w młode pokolenie i w środowisko szkolne, które buduje fundamenty demokracji. Ale to też szansa dla uczestników, by rozwijać się zawodowo i mieć wpływ na to, jak wygląda edukacja obywatelska w kraju.

Jak zostać liderem zmian?
FRSE zaprasza do współpracy osoby z doświadczeniem szkoleniowym, gotowe do podjęcia działania w swoim województwie. To propozycja dla tych, którzy chcą nie tylko mówić o demokracji, ale współtworzyć jej praktykę w szkołach i przedszkolach. W kolejnych etapach projektu nauczyciele i inni edukatorzy będą mogli włączyć się w szkolenia oraz sieci współpracy, zyskując konkretne narzędzia do pracy i wsparcie ekspertów.

Szczegółowe informacje dotyczące naboru oraz możliwości udziału w projekcie będą publikowane na stronie: www.frse.org.pl/edukacja-obywatelska. Zachęcamy do udziału. 

Zainteresował Cię ten tekst?
Przejrzyj pełne wydanie Europy dla Aktywnych 1/2026: