Aktualności

Na początku były teczki, koperty i dokumenty wypełniane ręcznie. Sprzęt biurowy i stosy papieru to pierwszy obraz, jaki przychodzi mi do głowy, gdy myślę o początkach Polsko-Ukraińskiej Rady

Wymiany Młodzieży (PURWM). Dziś wiele się zmieniło, ale program trwa, więcej: obchodzi w tym roku 10-lecie. Przetrwał pandemię i nadal wspiera działania mimo wojny za naszą wschodnią granicą. Co sprawia, że wymiany w ramach PURWM się udają? Te rady przydadzą się nie tylko podczas realizacji projektów PURWM, lecz każdej autentycznej wymiany młodzieży.

1. Młodzież

Młodzież ma być pomysłodawcą i realizatorem projektu. Najlepsze projekty to te, w których młodzi mają głos – od idei i tematu po formę działań. Wtedy właśnie biorą odpowiedzialność za działania i czują, że jest to w pełni ich dzieło – co przynosi ogromną satysfakcję.

2. Pomysł

Konstruowanie drona, słowiańskie wesela, moda ekologiczna, ścieżki edukacyjne, profesjonalne filmy – ogranicza was tylko wyobraźnia. Ale żeby projekt był dobry, nie trzeba wymyślać czegoś wyjątkowego. Lepiej postawić na temat, z którym grupa się identyfikuje. Gdy młodzi mają przestrzeń, efekty zawsze będą wysokiej jakości, choć może czasem inne od zaplanowanych. 

3. Metody

Projekty PURWM opierają się na edukacji pozaformalnej, dlatego najlepiej sprawdzają się w nich metody aktywizujące i nauka przez doświadczenie. Młodzież ma być współtwórcą działań, co często oznacza także odwrócenie tradycyjnych ról mistrz–uczeń. Każdy może wnieść do projektu coś wartościowego. 

4. Międzykulturowość

Kultury polska i ukraińska są do siebie podobne – co więc może pójść nie tak? W praktyce sporo. Różnice ujawniają się w codziennych doświadczeniach, reakcjach i potrzebach młodych ludzi. Dlatego, realizując projekty międzykulturowe, warto wyjść poza wieczorki narodowe i spojrzeć na kulturę szerzej. (W przypadku PURWM – przez pryzmat codzienności młodzieży z Ukrainy po 24 lutego 2022 r. To, co dla jednych jest neutralne, u innych może być traumatyczne).

5. Rezultaty

Skupienie na jednym jakościowym rezultacie działa zawsze, niezależnie od tego, czy będzie to publikacja, czy film. Ale rezultaty to także relacje, kompetencje i umiejętności.

6. Wsparcie w obliczu wyzwań

Przenoszenie projektów do sieci, zmiany terminów, praca z młodzieżą z terenów objętych wojną – ostatnie lata pokazały, że wymiany odbywają się w bardzo różnych, często trudnych warunkach. Dlatego tak ważne jest uważne reagowanie na sytuację uczestników i wspieranie organizacji w mierzeniu się z nowymi wyzwaniami.

7. Trudne tematy

Ważne jest stworzenie podczas działań projektowych bezpiecznej przestrzeni, w której uczestnicy mogą się otwierać i swobodnie wyrażać. W czasach nasilonego hejtu na tle narodowościowym oraz cyberprzemocy takie podejście jest szczególnie ważne, a sam projekt powinien służyć przeciwdziałaniu mowie nienawiści.

8. Partnerstwo

Od 2022 r. dostępne są dwa warianty projektów PURWM: z organizacją partnerską lub bez niej (działania obejmują młodzież ukraińską przebywającą w Polsce). Dobry partner współtworzy inicjatywę, a dzięki komunikatorom online możliwości poznania się przed wymianą są naprawdę duże.

9. Beneficjenci

Warto dawać szansę organizacjom, które dopiero zaczynają działania międzynarodowe. Projekty polsko-ukraińskie mogą być dobrym pierwszym krokiem, bo bliskość kulturowa ułatwia budowanie relacji. Beneficjent musi jednak pamiętać, że jego rolą jest nie tylko sprawna organizacja, ale też stworzenie młodzieży bezpiecznej przestrzeni do działania.

10. Gotowość do zmiany

Nawet najlepiej zaplanowany projekt może pójść inaczej, niż zakładaliśmy. Warto zostawić w nim miejsce na zmianę, reakcję na potrzeby grupy i to, co wydarza się między uczestnikami. Bo dobra wymiana nie polega na sztywnym trzymaniu się scenariusza, ale na uważnym prowadzeniu procesu.

Z DOŚWIADCZEŃ ORGANIZATORA 

PURWM dała nam szansę na początku naszej drogi. Tematem projektu „Open your mind” – dopiero drugiej międzynarodowej inicjatywy naszej fundacji – była poezja jako forma dialogu międzykulturowego, a efektem tomik wierszy i nagrania przygotowane przez polsko-ukraińską grupę młodzieży w improwizowanym studiu w pokoju hotelowym. Projekt odbywał się w czasie pierwszych działań zbrojnych w Ukrainie; część uczestników miała bliskich na froncie. To doświadczenie pokazało, jak ważne jest tworzenie przestrzeni, w której młodzi mogą oderwać się od trudnej codzienności. Dla naszej organizacji był to ogromny krok, lekcja współpracy i pokory ((Mateusz Piątkiewicz, Fundacja Żółta Owca)). 

Sprawdź konkurs na 10-lecie programu!
Odwiedź PURWM na Facebooku oraz na stronie programu.

Zainteresował Cię ten tekst?
Przejrzyj pełne wydanie Europy dla Aktywnych 2/2026: